Desondanks worden er in het zuiden van het land van bier en caipirinha’s door nazaten van Italiaanse wijnboeren opmerkelijke wijnen gemaakt.
De weg vanaf Porto Alegre, aan de kust, naar het binnenland voert langs pittoreske Braziliaanse stadjes als Novo Hamburgo (’Heute Oktoberfeste’), Nova Padua (met de kerk van de heilige Antonius) en Garibaldi. In de buurt liggen plaatsjes als Imigrante en Westfalia.
In dit zuidelijkste deel van Brazilië, de staat Rio Grande do Sul, wordt duidelijk dat Brazilië meer, en soms ook erg anders is dan samba, carnaval, Copacabana, krottenwijken of schuddende billen.
Bij de stad Bento Goncalves in de Serra Gaucha hebben de heuvels opmerkelijk Europese trekjes, mede door de bebouwing die sterk doet denken aan Noord-Italiaanse boerenbedrijven. En dat verbaast al snel niet meer als we door de Valle dos Vinhedos (’Vallei der Wijngaarden’) rijden. De wijngaarden dragen grotendeels Italiaanse namen: Miolo, Don Guerino, Casa Valduga, Don Laurindo, Don Boscato, Lidio Carraro.
Beter bewijs voor de Italiaanse invloeden is er nauwelijks. En in de dorpjes stikt het dan ook nog eens van de Italiaanse eethuizen: pizza, pasta en risotto lijken er populairder dan typisch Braziliaanse gerechten als feijoada (stoofvlees) en zelfs de churrasco, de gaucho- vorm van onze barbecue.
Het heeft natuurlijk allemaal met de geschiedenis te maken. Vanaf 1875 was er een massale instroom van Italiaanse immigranten uit Veneto en Trentino, daartoe aangezet door vestigingssubsidies van de Braziliaanse overheid die dit onbevolkte gebied wilden ontginnen. De Italianen namen hun boerenvaardigheden, maar ook hun eigen wijnstokken mee. Lokale druivensoorten als de ancelotta en de teroldego, die in het thuisland tegenwoordig bijna uitgestorven lijken, zijn in de Serra Gaucha (spreek uit: ’gaoesja’) uitgebreid aangeplant. Sterker nog, ze leveren nu prachtige wijnen op: de ancelotta van Don Guerino is een regelrechte smaaksensatie – helaas nog niet verkrijgbaar in ons land.
Het heeft overigens wel even geduurd – tenminste een eeuw - voordat de Braziliaanse wijnen boven de middelmatige slobber uitkwamen. Aan de ene kant omdat de Brazilianen de hele eigen productie vrij kritiekloos van de wijnboeren afnam, aan de andere kant omdat Brazilië niet echt een wijnland is. Tegen de gemiddelde consumptie van twee liter wijn per persoon per jaar (Nederland: 22 liter) staat een veelvoud van bier en suikerrietlikeur. Waarvan de laatste in de vorm van de cocktail caipirinha BRAZITALIË caipirinha tot zelfs in onze cafés en bars is doorgedrongen.
De tijden zijn echter veranderd. De Braziliaanse consument wil nu wel wijn drinken, maar kiest vooral voor Franse wijnen (duur en goed) en Argentijnse wijnen (goedkoop).
De elite uit steden als Rio en Sao Paulo kijkt enigszins neerbuigend naar de eigen Braziliaanse wijnen, die lang een slecht imago hebben gehad. Populair zijn wel de mousserende wijnen, die in grote hoeveelheden worden geproduceerd, maar vaak een aardig zoetje hebben – en dus niet te vergelijken is met de droge champagneachtige wijnen uit Europa.
De afgelopen twee decennia is er in de Braziliaanse wijnbouw veel veranderd.
Nieuwe generaties wijnmakers uit oude families – de meeste domeinen zijn al meer dan een eeuw oud – hebben gebroken met de traditie van veel en slechte wijn. Ze investeren in nieuwe kelders, nieuwe materialen en vooral goede druivenstokken. Er zijn opleidingen voor wijnmakers en met de komst in 1998 van Ibravin, het overkoepelende Braziliaanse wijninstituut, worden allerlei kwaliteitsinitiatieven ontplooid.
En dat loont, zo blijkt tijdens de rondtocht door de Valle dos Vinhedos. Jonge wijnboeren hebben elke schroom van zich afgeschud en vragen bezoekers de oren van het hoofd over hoe ze hun wijnen nog beter kunnen maken, of hoe de Europeanen aankijken tegen hun wijnen.
D BRAZITALIË Die kijken vooral verbaasd, want de meesten hebben ook nog nooit van Braziliaanse kwaliteitswijnen gehoord.
En toch proeven ze hier vrolijke, eigentijdse wijnen, met veel fruit en niet teveel alcohol. Het wijngebied in de teveel alcohol. Het wijngebied in de Serra Gaucha is relatief koel, waardoor de wijnen niet al te zwaar en alcoholisch worden. Er valt voldoende regen – dat merken we als een dagtripje door de bergen ons door regengordijnen en langs modderstromen voert – dus irrigatie is niet echt nodig. In het gebied wordt zo’n negentig procent van de Braziliaanse wijn gemaakt, veelal op kleine bedrijven. Het heuvelachtige gebied maakt uitgestrekte wijngaarden onmogelijk.
Alleen al de wijncoöperatie Aurora – waarvan sommige wijnen in ons land verkrijgbaar zijn – heeft ruim elfhonderd aangesloten wijnboeren. Aurora maakt behoorlijke wijnen (en ook ’coolers’, mengvormen van wijn en fruitsappen), maar mist het eigenzinnige van sommige van de kleinere wijnboeren. Die experimenteren met verschillende druivensoorten en verschillende vinificatietechnieken.
Opmerkelijk zijn bijvoorbeeld de wijnen van Lidio Carraro, een ’boutiquewinery’ die rode wijnen maakt zonder ze op eikenhout te laten rijpen. Het volledige fruit komt daarbij tot zijn recht. Klassieker producenten zijn Casa Valduga, Miolo en Salton, die ook vaker de standaard Bordeaux- achtige wijnen maken, met hoofdrollen voor de cabernet sauvignon en de merlot. Een enkeling waagt zich aan typisch Europese witte wijnen van de riesling of de chardonnay, en zelfs daar zijn enkele smakelijke voorbeelden van. Probleem is uiteraard de verkrijgbaarheid van die wijnen, want er zijn maar enkele importeurs in ons land die brood zien in Brazilië, vooral omdat we toch al overspoeld worden met goedkope wijnen uit nabijgelegen landen als Argentinië en Chili. En wijnen uit Brazilië zijn niet altijd goedkoop, mede omdat de kleine percelen veel handwerk vergen.
Maar er is altijd nog de mogelijkheid zelf op onderzoek uit te gaan. Een bezoek aan de regio is in elk opzicht een onverwacht cadeautje. De mensen zijn er enorm vriendelijk, het klimaat niet al te heet, het eten uitstekend en de wijnen, zoals gezegd, verrassend.
En de wijnindustrie werkt ook hard aan de toeristische kant. De bedrijven hebben uitgebreide proefkelders, winkels en andere lokkers. Casa Valduga heeft zelfs lodges en bij Salton kun je ondergronds dineren en feesten. Want in dat opzicht blijven het natuurlijk wel Brazilianen.
Salton en Aurora worden geïmporteerd door The Cool Company (www.thecoolcompany.org). Salton is tevens verkrijgbaar bij de slijterijketen DirckIII. Per 1 december worden the Keep Coolers van Aurora in de markt geïntroduceerd.
Wijnen van Miolo zijn verkrijgbaar bij Albert Heijn en Gall& Gall.
Casa Valduga wordt geïmporteerd door Wijnkoperij Wielinga in Leeuwarden (voor verkoopadressen, zie www.wielinga.nl)
De Braziliaanse consument kiest vooral voor Franse wijnen

Door Jacques Hermus